Een open en inspirerend gesprek met een enthousiaste burgemeester van Diemen, Erik Boog, en zijn gemeentesecretaris Geeske Wildeman.
Vertrouwen als praktijk
Wat in Diemen zichtbaar wordt, is dat vertrouwen geen abstract ideaal is, maar een dagelijkse praktijk. Niet door regels los te laten, maar door ze bewust te hanteren. Niet door verantwoordelijkheid over te nemen, maar door die expliciet te delen. Vertrouwen ontstaat hier in het samenspel tussen bestuur, organisatie en inwoners — in aandacht, nabijheid en het vermogen om te leren van wat niet goed ging. Precies daar raakt de Diemense aanpak aan waar TrustFirst voor staat.
Onder de rook van het grote Amsterdam ligt de gemeente Diemen. De laatste jaren zo’n kwart gegroeid qua inwonersaantallen (nu circa 33.000). Diemen valt op door de ‘Diemense aanpak’, gekenmerkt door kernwaarden als bewust doen, lef, leergierigheid, verbinding en openheid. Wat zich vertaalt in een planmatige, datagedreven en participatieve aanpak voor diverse dossiers zoals jeugdcriminaliteit, toekennen uitkeringen, ruimtelijke ontwikkeling en parkeerhandhaving. Waarbij inwoners en organisaties actief worden betrokken bij het vinden van de beste oplossingen. Leidend tot mooie resultaten in klinkende lijstjes van zowel tevreden inwoners als een hoge medewerkerstevredenheid. Vanuit het café in het Theater ‘De Omval’ – het gemeentehuis wordt verbouwd – een open en inspirerend gesprek met een enthousiaste burgemeester Erik Boog en zijn gemeentesecretaris Geeske Wildeman – elkaar maximaal aanvullend.
Korte lijnen
‘Ik was wethouder in Hilversum en wilde graag burgemeester worden. Maar wél in een gemeente die nadrukkelijk bij me paste. Zit nu zo’n tien jaar op deze stoel en toen ik kwam was er al een organisatiecultuur waarin de buitenwereld al dominant was. Werken vanuit de bedoeling, van buiten naar binnen dus. Vanuit een oorspronkelijke familiecultuur is een informele cultuur behouden waarin iedereen (ook door onze omvang; circa 270 collega’s) elkaar kent. Met korte lijnen. Op die geest hebben we verder voorgebouwd, waarbij de nadruk meer op de verzakelijking is gelegd. Gericht op onderlinge samenwerking en leefbaarheid. Sturend vanuit eigen verantwoordelijkheid. Met voldoende ruimte voor professionaliteit en vakmanschap. En het mooie is, we zien dat nu door alle lagen van onze organisatie heen. Zowel het ambtelijke apparaat als de politiek. Waarbij bestuur, directie én organisatie elkaar goed kunnen vinden vanuit respect van elkaars positie en belang. Gericht op optimaal versterken – ieder vanuit eigen rol en verantwoordelijkheid. Met steeds de inwoner als uitgangspunt. Want dáár doen we het uiteindelijk voor’.
Bewust doen
‘Van oudsher kent Diemen een sterke ‘doe’ cultuur. Wat natuurlijk prachtig is. Direct acteren. Maar soms is het slimmer om eerst even na te denken. Te kijken wat er écht aan de hand is. Of na te denken of dit ook op de lange termijn de beste oplossing is. Om die reden hebben we het accent verlegd naar ‘bewust doen’: planmatig en doortastend werken, met een eigen, soms creatieve weg, maar altijd met het doel het beste resultaat voor Diemen te behalen. Wat we hebben verpakt in ons boekje ‘Op eigen wijze’ https://www.diemen.nl/Onderwerpen/Algemeen/Over_de_organisatie/Op_Eigen_Wijze_lr.pdf – waarin we aan de hand van verhalen uit de praktijk van alledag laten zien hoe het wél kan. En wat daarvoor nodig is. En dat scoort geweldig, zowel bij onze inwoners (onze burgerpeiling laat zien dat 60% van Diemenaren veel of heel veel vertrouwen heeft in het gemeentebestuur) als bij onze eigen medewerkers (hoge medewerkerstevredenheid, relatief laag verloop). En we durven de stelling wel aan dat deze aanpak ook efficiënt is – doordat we elkaar zo ontzettend goed versterken. Alles doen we hier vanuit een teamgedachte – waarbij ook de credits uitgaan naar iedereen die er een bijdrage aan heeft geleverd. Vooral dus geen mannetjesputters mentaliteit’.
Inloopspreekuur
‘Kijk, belangrijk in onze benadering is dat we weten wat er speelt in onze gemeente. En als we het niet weten dat we er dan op uitgaan. Je zintuigen de kost geven. Het gesprek aangaan mét bewoners. Hen te laten voelen dat je ze serieus neemt, maar dat zij ook hun eigen verantwoordelijkheid hebben. Wat daarbij geweldig helpt zijn onze inloopspreekuren waarbij inwoners zonder afspraak te maken direct met mij of een wethouder het gesprek kunnen aangaan – vergezeld van een ambtenaar. En tegenwoordig doen we die inloopspreekuren ook in de wijk – in onze buurthuizen. Om die toegankelijkheid nóg verder te vergroten. Daarmee zitten we ook kort op de bal, en proberen we zoveel mogelijk direct van inwoners te horen wat er speelt. Zo is een onderdeel van het inwerkprogramma van al onze nieuwe collega’s om een dagje mee te lopen bij het klantcontactcentrum – opdat die nieuwe medewerkers ook voelen wat voor type vragen daar binnenkomen.
Schaduwkant
‘Ook hier in Diemen gaat er heus wel eens wat mis. Want laten we wel wezen, iedere gemeente heeft jaarlijks wel een paar casussen waar je niet écht trots op bent. In ons geval – vanuit onze aanpak – komt dat net nog iets harder aan. Daarom dat we daar dan direct op acteren: we gaan er op af, we kijken in overleg met betrokkenen hoe we het weer recht kunnen trekken. Waarbij we ook ruiterlijk toegeven dat dit niet zo’n beste beurt was. Maar dat we er van leren. In het verlengde daarvan past ook onze aanpak om wel eens inwoners te vragen wat zij vinden van de heldere taal in de brieven die de gemeente stuurt. En welke adviezen zij dan voor ons hebben. Of de quiz tijdens de recente nieuwjaarsbijeenkomst voor al onze collega’s. Waarbij we op een ludieke wijze laten zien wat we in de afgelopen collegeperiode hebben bereikt met elkaar als gemeente. Zoals het aantal gebouwde woningen of de hoeveelheid participanten aan de inloopspreekuren. Om vanuit die trots te laten voelen hoe ontzettend belangrijk die buitenwereld voor ons is. Ons bestaansrecht’. Concrete voorbeelden van beleid en programma’s:
Kernwaarden en Rekmanifest
‘Als onderdeel van zo’n professionaliseringstraject past ook het expliciet maken van onze kernwaarden. En dat is bij ons eigenlijk heel organisch verlopen. Vanuit de werkvloer zélf, met flink wat discussies en dialogen. Zoals het hoort. Waardoor we kunnen zeggen dat het ook gedragen kernwaarden zijn. Heel overzichtelijk en praktisch uitvoerbaar. Denk aan ‘bewust doen’ (altijd met een plan), ‘met lef’ (creatief op zoek naar de rek in de regels), ‘leergierig’ (we zijn nooit uitgeleerd), ‘verbindend’ (samen kom je verder) en ‘open’ (nieuwsgierig). Al langer werken we met ons Rekmanifest. Een A-4tje waarin we onze afspraken hebben vertaald: dat we ons richten op oplossingen, op zoek gaan naar speelruimte om de mensen van dienst te zijn, wel regels hanteren, maar ook flexibel zijn en werken vanuit vertrouwen: https://www.diemen.nl/Onderwerpen/Algemeen/Rekmanifest. Heel helder. En tegelijkertijd simpel en dus toepasbaar. Waardoor iedereen het kent en we elkaar daarin scherp kunnen houden’.
Dagelijks onderhouden
‘Die cultuur die we hier in Diemen is niet alleen iets van een lange adem – waarbij je heel consequent op steeds op hetzelfde aambeeld moet slaan –, maar ook iets wat je dagelijks moet onderhouden. Als het ware water moet geven. Waarbij het wel eens voorkomt dat je intern corrigerend moet optreden. Maar doordat we dat direct doen met een kwinkslag of wat humor voorkom je dat het groter wordt. Dat we te veel afwijken van onze huisregels of onze kernwaarden. Eigenlijk allemaal héél huiselijk – zoals je het thuis ook doet!
Win-win-win
We moeten het ook niet groter maken dan het is. Eigenlijk is het heel simpel: we redeneren in alles wat we doen steeds vanuit de publieke waarde die we met elkaar creëren. Gericht op onze inwoners. Waarbij zij overigens ook hun verantwoordelijkheid hebben. En doordat we onze inwoners zo centraal stellen in alles wat we doen resulteert juist dat in een sterke in- en extern samenwerking. Zowel horizontaal (naar andere disciplines én andere ketenpartners) áls verticaal (management, bestuur). Waarbij vakmanschap, professionaliteit en eigen verantwoordelijkheid dominant zijn. En natuurlijk koesteren we dat, maar als het lekker marcheert genereert het ook zoveel energie (tevreden inwoners, hoge medewerkerstevredenheid) dat het zichzelf ook in stand houdt. En juist dát maakt ons zo blij’.
____
Dit interview is op 19 januari afgenomen door Anne Verbeeck en Dirk-Jan de Bruijn vanuit hun kwartiermakersrol bij Trust First.
